3. Evidensia òf testimonio
Den e temporada entre 1704 i 1816 tin menshon di diferente nòmber pa referi na nos lenga: ‘Papiamentu’, ‘Poppemento’, ‘Papiemento’, Papiaments’ ku ‘Papiamentice’ (Jacobs & van de Wal 2015). Tin ademas dos teksto den forma di karta ku ta mustra ku alrededor di 1750 Papiamentu ya tabatin e forma i struktura stabil ku e tin aworakí. E karta di 1775 ta esun mas ekstenso i na 2026 ta kumpli 250 aña ku nos lenga ya tin e forma ku e tin awor. Algu ku a keda selebrá na Aruba, pero ku no a haña masha atenshon ainda na Kòrsou ni Boneiru.
1775 Fragmento di e promé karta na Papiamentu
Loke ta resaltá ta ku e karta akí ta kontené formanan antikuá, pero rekonosibel ainda pa un papiadó moderno p.e. Djamanty a bira diamante, Punta a bira Punda, borbe a bira bolbe i kamina a bira kaminda, presto a bira lihé, tudu a bita tur, remedio a bira remedi.
piter may the ora ky boso a biny, my a topa tiola.
ku Sara meme nan taba biny punta
My dusie bo pay a manda bo ruman Aronchy ku tony & merca koge na Kamina dy piter may
es nigrita antunyica & nan aybel tras di forty
& nan amanda sutel guatapana mas my
no sabi pa ky razon. Sy bo saby manda gabla ku my Dios pagabo.
bida manda gabla ku ky kico bechy abiny
busca na punta & borbe bai asina presto.
My diamanty no laga di scribimy tudukico my ta puntrabo awenochy mi ta warda rospondy, my serafim precura pa quano antes. Dios sacabo dy es aflicâo & no para dy tuma remedio.
My mamá bida sy bo tin meste algun coza manda pidy bo marido ky tanto ta stimabo, my aurora no bira falso pa my dios guardabo.
Di bo marido ky tanto ta stimaboMa dora nabo
Pay may rakel ta manda bo muchu kumindamentu”

1783 Karta di Jan Boufet for di e kolekshon Loot Letters
Aki tambe tin palabra antikuá komparabel joego pa yu, adioos pa ayó, saloer pa salú, toe na pa te na, pero tambe coemda i presto, manera den e karta di 1775 (Bart Jacobs & Marijke van der Wal 2015).
Mi papa bieda die mi Courasson
bieni prees toe seeka bo joego doesje
mi mama ta warda boo,
mie jora toer dieja pa mie papa
Coemda Mie groot mama pa mie
e mie tante nan toer
papa doesje treese oen boenieta son breer pa boo jantje
adjoos mie papa bieda die mi Courasson
djoos naa boo saloer pa mie i pa mie mama
mie groot mama ta manda koemenda
boo moetje moetje
mie ta bo joego Doe[s]je toena mortoo

1803 Testimonio pa defensa di Pieter Specht
Di fecha mas resien ta un testimonio pa defensa di Pieter Specht pa e Ontvanger di Aruba, Mr. Bruyn Goverts Quandt, firmá pa 26 otro Arubianu, ku ta yama nan mes ‘indjan’ den un disputa (Gomes Casseres 1990). E teksto ta hopi mas nerlandisá. Pero si nos deskuidá esaki, e teksto ta kontené e mesun formanan típiko ku e kartanan di 1775 i 1783.
https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-GOMEZ-CASSERES-1990
1857 Katekismo di Mgr. Nieuwindt

Pa final di siglo 17, Papiamentu tabatin mas o ménos e forma i struktura ku e tin awendia, maske su vokabulario tabata den desaroyo pa yega na formanan ku ta mas serka di nos sistema di zonido aktual.
R. Severing ta 2003 ta fortifiká e pensamentu aki na 2003, na okashon di re-edishon di e promé teksto imprimí na Papiamentu, un katekismo ku Mgr. M.J Niewindt, e promé Prefekto Apostóliko, a skibi pa kristiannan di su mishon.
‘… Konstrukshon di frase apénas ta diferenshá di esun aktual. Mayor diferensia ta sinta den formanan di palabra’ p.e. korazon, pordonar banda di variantenan lokal manera pordoná i kurason.”
4. Papiamentu su wesu di lomba afrikano
For di 1928 R. Lenz a kuminsá señalá ku tin un relashon entre Papiamentu i Kriolu, un dialekto portugues papiá na Sintiago, un isla di Kabo Verde. Un konekshon ku Navarro Tomas (1953), van Wijk (1958), Valkhoff (1966) i Voorhoeve (1973) tambe a indiká.
F. Martinus a elaborá despues na 1996 ekstensamente riba e relashon entre Papiamentu i e otro lenganan krioyo afro-portugues. E ta konsiderá Papiamentu, Palenkero, Saramakano ku e kreòl di Kabo Verde i esun Guiné-Bissau komo un famia ku un solo ansestro afrikano.
Jacobs (2009) ta stablesé finalmente un relashon definitivo entre formashon di Papiamentu entre 1659 pa 1677 i desaroyo di e famia di lenganan krioyo portugues na Upper Guinea, e isla kaboverdiano Santiago i Casamance na Guinea-Bissau. El a basa su teoria riba datoinan históriko ku ta stablesé presensia di hulandes- i hudiunan sefardí tantu na Brazil, Kaboverde komo islanan ABC i presensia di WIC na Upper Guinea, Goree, Kabo Verde i Kòrsou den e mesun periodo di tempu. Korespondensia lingwístiko entre Papiamentu i e famia di lenganan krioyo portugues i lenganan afrikano Kua i Bantu no ta un probalidat sino un konsekuensia di esaki. Ta trata di sinmilaridat den e struktura gramatikal di e lenganan en kestion: uso i komportashon di pronòmber personal, pronòmber interogativo, preposishon i konhunshon ku e manera ku Papiamentu ta ekspresá resiprosidat i refleksividat.
Bibliografia
Buurt, G. van & Joubert, S. (1997)
Stemmen uit het verleden: Indiaanse woorden in het Papiamentu.
Goodman, M.F. (1987)
‘The portuguese element in the American Creoles’. Pidgin and creole languages, essays in memory of John E. Reinecke. Gilbert, Glenn (ed). University of Hawai Press: Honolulu.
Gomes Casseres, Ch. (1990)
Amigoe: Ñapa,20 di yanüari
Humboldt, Alexander van (1822, 1988)
On Language, The Diversity of Human Language-Structure and its
Influence on the Mental Development of Mankind. Cambridge University Press, Cambridge.
Bart Jacobs & Marijke van der Wal (2015)
‘The discovery, nature, and implications of a Papiamentu text fragment from 1783’. Journal of Pidgin & Creole Languages 30, p. 44-62.
Quinn, R. A. (1971)
A Contrastive Analysis of Papiamento and Spanish Verbs, and Some Theories on the Origin of Papiamento. Tésis di Master, Florida Atlantic University, USA.
Römer-Kenepa, Nolda C. (2012)
A Brief History of Curaçao, Archivo Nashonal Curaçao.
Todd, Loreto (1974)
Pidgins and Creoles. Routledge and Kegan Paul, London. https://doi.org/10.4324/9780203381199).
Marius Valkhof (1966)
Studies in Portuguese and Creole, Johannesburg, University Press.
Wood, Richard (1970)
Papiamentu Dutch contributions. Tésis di doktorado na Universidat di Indiana, USA.
Wood, Richard (1971)
‘The English loanwords in Papiamentu’. Nieuwe West-Indische Gids vol. 48 p. 173-189.
Wood, Richard (1972)
“New light on the origins of Papiamentu: An eighteenth century letter”. Neophilologus 42, p. 169-182.
E kontendo di e blòg akí ta un ekstrakto di kapítulo 2 Idioma komo Proseso Históriko ku ta parti di mi buki den proseso di finalisá ku ta titulá:
Karakterístika general di (nos) idioma: Tomo 1.


